تبلیغات
آزمایشات و عملکردها - مختصری در مورد خوراک دام
یکشنبه 19 آبان 1387

مختصری در مورد خوراک دام

   نوشته شده توسط: مهندس داود محمدی    

1-ذرت :

این ماده با حدود 3300 انرژی و 8/8 % پروتئین خام عمده ترین غله موجود در جیره های طیور میباشد . اسیدآمینه میتونین در ذرت بالا می باشد ومیزان لیزین آن كم است . بهمین دلیل در اغلب موارد هنگام استفاده از این ماده لیزین به جیره افزوده می گردد.

ذرت حاوی رنگدانه گزانتوفیل است كه وجود آن برای زردی رنگ پا ، پوست ، نوك مرغها و زرده تخم مرغ لازم می باشد.این ماده درمواردی كه نیازبه پلت كردن دان باشد براحتی پلت نمی شودو برای اینكار باید از پلت چسبان استفاده كرد تا دان خمیری نشود.مایكوتوكسین هاازمشكلات عمده غلات بخصوص ذرت می باشدكه اگرمیزان آنها بحدی برسد،چون سمی است باعث مسمومیت می شود.

رطوبت بالا (بالاتراز 14 %) به همراه حرارت (بالاتراز25 درجه سانتی گراد)به رشد این قارچهای سمی كمك می كند. زیرا لنیون مایكوتوكسین دیگری است كه درجیره به ویتامین D3 چسبیده و باعث خارج شدن ویتامینD3  از بدن می گردد كه نهایتاً منجر به بروز مشكلات اسكلتی و پوسته تخم مرغ می شود . در چنین مواقعی باید توجه داشته باشیم

اگر شرایط كشت ، داشت و یا برداشت بدلیل تغییرات آب و هوا از جمله تغییر دما یا باران شدید و … تغییر كند انرژی ذرت نیز تغییر می كندكه با لمس كردن قابل تشخیص است در اینگونه مواد میزان تغییرپروتئین اندك بوده واسیدآمینه ها نیز تقریباً ثابت می مانند.قبل از برداشت اگرذرت درشرایط گرما قراربگیرد چروكیده وكم وزن می شودوانرژی آن بشدت پایین خواهد بود .

ذرت تازه رطوبت بالایی داردورطوبت بالا باعث خوشخوراكی آن می گرددوطیور براحتی آنرا می خورند . اگر بهردلیلی بخواهیم از ذرت تازه استفاده كنیم باید مواد مغذی آنرا برای میزان رطوبت تصحیح  كرد و بعد در جیره نویسی شركت داد .

 2- گندم :

گندم یكی دیگر از غلات است كه تقریباً 3100 انرژی و 12% پروتئین دارد . برای تقسیم بندی از نوع واریته(زمستانه و بهاره )،رنگ پوشش(قرمز و سفید)ومیزان سختی (نرم و سخت )استفاده می كنند . درگندمهای سخت پروتئین بیشتری بهمراه نشاسته وجود دارد واصولاً ارزش غذایی گندم به نرمی وسختی آن بستگی دارد .

با وجودی كه گندم حاوی پروتئین بیشتری نسبت به ذرت می باشد و انرژی آن هم اندكی از ذرت كمتر است اما استفاده بیش از 30 % آن بدون آنزیم مناسب در جیره مشكلاتی را برای پرندگان جوان بوجود می آورد . ناگفته نماند كه میزان پروتئین خام در گندم با توجه به نوع رقم آن متفاوت می باشد و این دامنه تغییرات می تواند از تقریباً 5/9 درصد الی 15 درصد باشد .   

آرابینوگزیلان ها اصلی ترین تركیبات پنتوزی می باشندكه چندین برابر وزن خود آب جذب می كنند. پنتوزانها بطور كلی باعث تغییر ویسكوزیته (چسبندگی ) مواد هضمی می شوند و در نتیجه موجب كاهش هضم مواد خوراكی و افزایش رطوبت بستر می شوند . گندمهای آسیاب شده بصورت خیلی نرم باعث چسبندگی نوك جوجه های جوان می شود . پروتئین های گندم خاصیت چسبندگی دارند و بنابراین به نوك پرنده می چسبند.چسبندگی شدید نوك سبب كاهش مصرف خوراك ، افزایش مقدار خوراك در آبخوریهای قیفی و فراهم شدن محیط مناسب در دهان برای رشد باكتریها و قارچها می شود كه این مشكل با آسیاب كردن درشت دانه های گندم بر طرف می شود . بطوركلی گندم به جیره جوجه های10-7 روزگی بعلت نوع پروتئینهای موجود در آن كه ایجاد چسبندگی در نوك و مقعد می كند توصیه نمی شود و همانطور كه اشاره شد آسیاب چكشی بدلیل ذرات ریزتری كه ایجاد می كند بیشتر مشكل ساز است.با مصرف گندم میزان مصرف آب زیاد شده وبستر خیس می گردد.كه نهایتاً منجر به بروز مشكلات پا ، سینه ،كوكسیدیوز و بیماریهای تنفسی از راه آزاد شدن آمونیاك می گردد (بالا رفتنpH تا 9-8 ).

با مصرف آنزیمهای آرابیناز،آلفا - آمیلاز وگزیلاناز می توان از یك روزگی حدود 30 % جیره را با گندم تأمین كرد كه این مقدار به حدود 60 % درآخر دوره می رسد .

  3- جو :

جو نیز از خانواده غلات می باشد و حدود 2600 انرژی و 6/11 % پروتئین دارد . لاشه مرغی كه با جو تغذیه شده است بدلیل وجود چربی اشباع (اشباع تر از چربی ذرت)،ذخیره چربی اعماء و احشاء مقداری سفت تر خواهد بود. بتاگلوكان ها عامل محدود كننده تغذیه جو می باشندكه باعث مرطوب شدن بستر می گردند . بنابراین در هنگام استفاده از آن باید آنزیم بتاگلوكاناز را به جیره اضافه كرد .

جو را بصورت دانه كامل نباید در ابتدای زندگی مورد تغذیه قرار داد زیرا بعلت داشتن نوك تیز و پوسته زبر طیور را از خوردن دان باز می دارد .

نكته مهم دیگری كه باید به آن اشاره كرد این است كه دانه های مواد باید همگی با هم، هم اندازه باشند در غیر این صورت طیور دانه های درشت تر را انتخاب می كنند.درزمان استفاده ازجودرجیره با افزودن آنزیم مقداری به انرژی آن افزوده می گردد ومشكلاتی كه براثر وجود بتاگلوكانها پدید       می آمد رفع می گردد.دراینصورت می توان از اول دوره به مقدار 15-10% به همراه گندم یا بیشتر به تنهایی استفاده كرد . نكته مهم در اینجا میزان آنزیم است كه باید كافی باشد تا بتاگلوكان در دستگاه گوارش كاملاً از بین برود. بتاگلوكان و اندازه خود ذرات در چسبندگی مقعد مؤثرند و اگر این اندازه خیلی كوچك باشد آنزیمها اثر نمی كنند و هضم نمی شوند.بعضی اوقات از جو بعنوان پركننده جیره استفاده می شود در گله های مادر و اجداد در سنین خاصی چون دان هر روز در اختیار مرغ نیست گاهاً از جو بعنوان سرگرم كننده استفاده می گردد. 

 4- كنجاله سویا

سویا دارای 2550 انرژی و 44 یا 48 % پروتئین می باشد . سویا جزء موادی است كه برای تأمین پروتئین ازآن استفاده می شود.سویا دارای عامل محدود كننده تریپسین است كه موجب متوقف شدن تجزیه پروتئین ها می شود وجود آن علاوه بر كاهش رشد و تولید تخم مرغ با بزرگ شدن پانكراس مشخص می باشد.البته این عامل درطی فرایند حرارتی برای روغن كشی ازسویا ازبین میرود.

تنهاعاملی كه باعث تغییرارزش سویا می شود حرارت است كه بدوصورت  over heat و under heat می باشد(واكنش میلارد یا قهوه ای شدن)كه دراین حالت بایدبه جیره لیزین اضافه نمود(سویا سوخته). در زمان استفاده ذرت با سویا ، متیونین اولین لیزین و دومین اسید آمینه محدود كننده است .

سویا بخاطرالیگوساكاریدهایش ایجاد رطوبت می كند و ممكن است در طیوری كه مدت زمان زیادی نگهداری می شوند زخمهایی در كف پا ((  food pad lesions ایجاد گردد .

 5-كنجاله آفتابگردان

آفتابگردان یكی دیگر از موادی است كه برای تأمین پروتئین جیره از آن استفاده می كنیم . میزان انرژی آن 1900 و پروتئین آن از 28 تا 40 % متغییر می باشد . میزان لیزین آن پایین و ترئونین آن قابلیت هضم بسیار كمی دارد. این ماده دارای مقدار زیادی پكتین (محدودكننده )، گزیلان و آرابینوزایلان است و در مواقع مصرف حتماً باید یك مولتی آنزیم حاوی پكتیناز به آن اضافه شود.بدون آنزیم می توان مقداركمی ازآن را در جیره جایگزین سویا نمود. مثلاً به جای 20 % سویایی كه در جیره آغازین موجود است ، 15 % سویا و 5 % آفتابگردان قرار دهیم كه در این حالت بالانس اسیدهای آمینه بخصوص لیزین و ترئونین ضروری بنظر می رسد .

بطور خلاصه می توان در جیره آغازین تا 25 % و در جیره پایانی تا 40 % سویای موجود را با آفتابگردان جایگزین نمود . البته در جیره حاوی آنزیم می توان مقادیر بیشتری از این ماده را استفاده كرد.رنگ كنجاله آفتابگردان تیره است وچون رنگ خوراك درمصرف آن بوسیله طیورجذبه دارد، مصرف آن مقداری محدود می شود .

 6- كنجاله تخم پنبه

كنجاله تخم پنبه دارای  2300 انرژی متابولیسمی و 41 % پروتئین است . تخم پنبه دارای ماده ضدتغذیه ای گوسیپول است كه در گله های تخم گذار اهمیت دارد چون در سفیده و زرده تخم مرغ ایجاد رنگ می كند . تغییر رنگ زرده بصورت بوجود آمدن لكه های سبز تا سیاه است كه بستگی به مدت زمان انبارداری دارد و رنگ سفیده ، هم بدلیل پاره شدن غشاء به رنگ صورتی درمی آید. برای استفاده از تخم پنبه می توان از سولفات آهن به نسبت 1 به 1 استفاده كرد ، زیرا تركیبات آهن دار با گوسیپول كمپلكس می دهند و آنرا از دسترس سیستم گوارشی طیورخارج    می سازند .  

   7- نخود

نخود دارای 2600-2400 انرژی و23 تا 25% پروتئین می باشد. مقدار متیونین آن همانند سویا پائین است كه در زمان جیره نویسی باید مورد توجه قرار بگیرد. دارای ماده ضدتغذیه ای آنتی تریپسین است ولی میزان این ماده در نخود بسیار كمتر از سویا است كه این مقدار كم هم با حرارت از بین می رود ضمن اینكه حرارت تأثیر مثبت روی میزان پروتئین قابل هضم دارد. تانن ماده ضد تغذیه ای دیگری است كه در نخود وجود دارد. هر چه مقدار تانن بیشتر باشد قابلیت هضم پروتئین نخود پائین تر خواهد بود. اگر به روشی بتوانیم مقدار مواد ضدتغذیه ای نخود را پائین آوریم این ماده با سویا رقابت خواهد كرد و با پروتئین سویا قابل مقایسه خواهد بود.

 8- پودر گوشت

پودر گوشت در حدود 55% پروتئین خام دارد و تجزیه كردن و داشتن آنالیز آن بدلیل متغیر بودن ماده اولیه بصورت موردی، نیاز می باشد. میزان متیونین ، سیستئین و تریپتوفان آن كم و لیزین بالاست. میزان انرژی پودر گوشت به میزان چربی موجود در آن بستگی دارد. وجود یك آنتی اكسیدان در پودر گوشت برای جلوگیری از فساد آن اهمیت دارد . پودر گوشت به این دلیل كه حرارت می بیند و رطوبتش گرفته می شود آلودگی ندارد. ولی بزودی ممكن است آلودگی به آن منتقل گردد. پودر گوشت اگر حاوی استخوان باشد باید با قیمت ارزانتری در اختیار مصرف كننده قرار گیرد و در این حالت 40 تا 50% پروتئین خام دارد و منبع خوبی برای كلسیم و فسفر می باشد البته هر چه فسفر آن پائین تر باشد بهتر است چون ممكن است محدود كننده باشد.میزان مصرف پودر گوشت بطور متوسط 5 تا 7% و حداكثر 10% می باشد. اگر مقدار پروتئین پودر گوشت نامشخص باشد بهتر است بیشتر از 4 تا 5% درجیره استفاده نشود.

 9- پودر ماهی

پودر ماهی داخلی كه از ماهی كیلكا بدست می آید حدود 60% پروتئین دارد. پودر ماهی خارجی از ماهی های آنچوی ، هرینگ ، منهادان گرفته می شود و در حدود 64% پروتئین دارد. تركیب اسید آمینه ها و قابلیت هضم آنها بسیار بالاست. بخاطربو و مزه ای كه در گوشت و تخم مرغ ایجاد می كند در مصرف آن محدودیت داریم و حداكثر 5% در جیره استفاده می شود. درجیره جوجه های گوشتی این میزان در آخر دوره باید به حداقل برسد.

اگرمیزان چربی پودر ماهی بیش از 1% باشد،مقدار بو بخصوص بعدازطبخ مشكل ساز است. پودرماهی هم همانند پودرگوشت باید حاوی آنتی اكسیدان باشد.

پودر ماهی ممكن است موجب سائیدگی سنگدان شود. زمانیكه این جراحات مشاهده شد باید بلافاصله مواد پروتئینی با منشاء حیوانی قطع شده و اندازه دانه های خوراك مقداری درشت تر گردد تا سنگدان به حالت عادی در آید.